Uyuşturucu soruşturmalarında gizli soruşturmacı (CMK m.139) görevlendirmesi yaygın bir tekniktir. Ancak bu yetki, suç işlemeyecek olan kişiyi suç işlemeye ikna etmek (entrapment) sınırına kadar uzanır; bu sınır aşıldığında delil değer kaybına uğrar.
CMK m.139 — Gizli Soruşturmacı
- Belirli ağır suçlar için (uyuşturucu, terör, organize suç) hâkim kararıyla görevlendirilebilir.
- Gerçek kimliği gizli tutulur.
- Belirli süre içinde görev yapar; sonunda rapor düzenler.
- Gizli soruşturmacının tanıklığı, kimliği gizlenerek alınabilir.
"Kışkırtıcı Tahrik" Nedir?
Gizli soruşturmacının, suç işleme niyeti olmayan veya kapasite olarak buna uygun olmayan kişiyi somut yönlendirme, telkin, baskı veya cazibe ile suç işlemeye sevk etmesidir. Bu durum:
- Bir hukuk devleti ilkesi olarak yasaktır.
- Elde edilen delil hukuka aykırı sayılır (CMK m.206/2-a).
- Mahkûmiyetin temeli olamaz.
AİHM Teixeira de Castro/Portekiz Kararı (1998)
AİHM, gizli polislerin sanığı uyuşturucu temin etmeye aktif olarak ikna ettiği bir Portekiz davasında, AİHS m.6 (adil yargılanma) ihlali tespit etmiştir. Yerleşik kriter:
Kolluğun rolü pasif gözlem niteliğindeyse delil hukukidir; aktif teşvik ile sanığı suç işlemeye yönlendirmişse delil hukuka aykırıdır.
Türkiye Uygulaması — Yargıtay CGK
CGK, gizli soruşturmacının "kullanıcı taklidi" yaparak satış teklifi alması durumunda delilin hukuki olduğunu, ancak soruşturmacının "kanuna aykırı şekilde sanığı tahrik" ettiği durumlarda elde edilen delilin değerlendirilemeyeceğini benimsemektedir.
"Tahrik mi, Pasif Gözlem mi?" — Ölçütler
- Sanığın daha önce uyuşturucu işine girip girmediği (mevcut profil).
- Soruşturma öncesi makul şüphe sebepleri.
- İlişkiyi başlatan tarafın kim olduğu (sanık mı, soruşturmacı mı).
- Soruşturmacının yönlendirme yoğunluğu.
- Sanığın direnişine rağmen ısrar olup olmadığı.
- Vaad edilen avantaj/teklif boyutu (olağandışı kâr vaadi vb.).
Müdafiin Stratejisi
- Soruşturmacı görevlendirme kararının ve gerekçesinin temin edilmesi.
- İletişim trafiğinin kim tarafından başlatıldığının analizi.
- Sanığın geçmiş kayıtları ile "ilk kez bu işe giriyor" tezi karşılaştırması.
- Soruşturmacı raporunda "yönlendirme" ipuçlarının tespiti.
- Tahrik tezi için tanık soruşturmacı beyanlarının çapraz sorgu ile sınanması.
Pratik Sonuç
Tahrik tezinin başarıyla ileri sürülmesi, dosyanın delil temelini çökertir. Ancak bu, yüksek teknik özen gerektirir. Deneyimli ceza müdafii ile çalışmak şarttır.