İş kazası sonrasında yapılan idrar/kan testinde uyuşturucu maddenin tespit edilmesi; işçi-işveren ilişkisinden iş kazasının değerlendirilmesine ve cezai sorumluluğa kadar geniş bir yelpazede sonuçlar doğurur.
İş Hukuku Boyutu
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-d: İşverenin haklı nedenle fesih hakkı (işçinin kendisini sürekli olarak işyerinde uyuşturucu/alkol etkisi altında bulundurması).
- Tek olay halinde "sürekli" şartı tartışılır; ancak iş kazasıyla birlikte ağır iş güvenliği ihlali oluşturduğunda derhal fesih meşrudur.
- İşçinin kıdem ve ihbar tazminatı hakkı kalkar.
İş Sağlığı ve Güvenliği
6331 sayılı Kanun, işverene çalışanın güvenliğini sağlama yükümlülüğü yükler. Uyuşturucu etkisinde çalışan işçinin tehlikeli iş yapması engellenmelidir; aksi halde işveren de cezai/idari sorumluluk taşır.
SGK ve Tazminat
- İş kazası SGK'ya bildirilir; kusur paylaşımı raporu ile tazminat etkilenir.
- İşçinin uyuşturucu etkisi nedeniyle kusurunun ağır olması, tazminatı düşürür/keser (TBK m.52).
- İşverenin gözetim eksikliği varsa müteselsil sorumluluk kalkmaz.
Cezai Boyut — TCK m.191 ve Diğerleri
Uyuşturucu etkisinde iş yerinde bulunma, başlı başına suç değildir; ancak idrarda madde tespiti, TCK m.191 kullanmak için bulundurma soruşturmasını başlatabilir. Kazada başkasına zarar gelmesi halinde TCK m.85-89 uygulanır.
Yargıtay 9. HD — İlke
9. HD, uyuşturucu etkisinde iş kazasında işçinin kusur oranının yüksek bulunması gerektiğini, ancak işverenin iş güvenliği önlemleri ve periyodik test/eğitim politikasının eksikliği halinde kusurun paylaştırılmasını benimsemektedir.
İşveren İçin Hukuka Uygun Test Politikası
- İşçi sağlığı ve güvenliği yönergelerine net madde testi prosedürü eklenmelidir.
- Test, aydınlatılmış rıza ile yapılmalı; rastgele test KVKK uyumlu olmalıdır.
- Pozitif sonuç sonrası işten çıkarma kararı, fesih bildirimi ile usulüne uygun yapılmalıdır.
- Tıbbi izinli ilaç kullanımı için "false positive" değerlendirme prosedürü.
Bu dosyalar hem iş hem ceza hem KVKK boyutludur. Çok yönlü hukuki destek önerilir.