TCK m.191, "kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu/uyarıcı madde kullanan kişi"yi cezalandırır. Bu hüküm, uyuşturucu mağduriyetinin kişisel sağlık ekseninde ele alındığı, ticaretten ayrı bir suç tipidir.
Suçun Unsurları
- Sanığın maddeyi kullanmak amacıyla bulundurması (kişisel kullanım miktarı, ambalajın bölünmemiş olması vb. değerlendirilir).
- Maddenin uyuşturucu/uyarıcı listede yer alması.
- Sanığın iradesinin maddenin satışı, devri veya başkasına temini olmaması — aksi halde m.188 gündemdedir.
Cezalar
- Temel ceza: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis (kanun değişiklikleriyle güncellenmiş üst sınır içinde uygulanmaktadır).
- Hapis cezası yerine tedavi ve denetimli serbestlik tedbirine hükmedilebilir (m.191/2).
- Tedaviye uyumsuzluk halinde dava yeniden açılır ve hapis cezası gündeme gelir.
Tedavi ve Denetimli Serbestlik
m.191/2 hükmü, sanığa hapis yerine tedavi yükümlülüğü ve denetimli serbestlik tedbiri öngörür. Bu süreçte:
- AMATEM/ÇEMATEM gibi merkezlerde tedavi süreci.
- Düzenli idrar/kan testleri, denetimli serbestlik müdürlüğüne raporlama.
- Süre genellikle 1 yıl olup hâkim tarafından uzatılabilir.
- Olumlu tamamlanırsa kovuşturma düşürülür; uyumsuzluk halinde dava sürer.
m.188 — m.191 Sınırı
Yargıtay 10. CD ve 20. CD, "kişisel kullanım" ile "ticaret" arasındaki ayrımı şu kriterlerle çizer: maddenin miktarı, paketleme şekli (tek parça/dozajlanmış), saklama yeri, ele geçen ek malzemeler (terazi, poşet, ücret defteri), iletişim kayıtları ve sanığın "bağımlı olmadığı" tespiti.
CGK ve 10. CD, sırf miktardan hareketle "ticaret" kabulü yerine; "satış kastını gösteren somut ek delil" aranması gerektiğini, kullanıcı profili ile uyumlu bir miktarın m.191 kapsamında kalabileceğini benimsemektedir.
HAGB ve İlk Defa Yakalanma
m.191 suçunda ilk defa yakalanma halinde tedavi ve denetimli serbestlik öncelikli uygulanır. Olumlu tamamlama halinde HAGB (CMK m.231) verilebilir; bu kararla denetim süresi (5 yıl) olumsuz davranış göstermezse kayıt düşülür ve sicil temizlenir.
Uyuşturucu kullanım dosyalarının iyi yönetilmesi, kişinin sicilinin temiz kalmasını sağlayabilir. Uyuşturucu suçları avukatı ile süreç yönetimi önerilir.