AİHM başvuru güçlü çare; ancak iç hukuk yolu (AYM dahil) tüketme + 6 aylık süre + Sözleşme hakkı ihlali şart.
Sözleşme m.35 — kabul edilebilirlik
- İç hukuk yolu tüketme.
- 6 ay (yeni Protokol 15 ile 4 ay).
- Anonim olmaması.
- Aynı konuda paralel başka uluslararası başvuru olmaması.
- Açıkça dayanaktan yoksun olmaması.
- Birey için "önemli zarar" şartı (de minimis non curat lex).
Sıkça atfı yapılan haklar
- Madde 6: Adil yargılanma.
- Madde 8: Özel ve aile hayatına saygı.
- Madde 10: İfade özgürlüğü.
- Madde 13: Etkili başvuru hakkı.
- Madde 14: Ayrımcılık yasağı.
- Protokol 1 Madde 1: Mülkiyet.
Süreç
- Tek hakim ön inceleme: kabul edilemez ise dosya kapanır.
- Komite (3 hakim): standart davalar.
- Daire (7 hakim): önemli davalar.
- Büyük Daire (17 hakim): emsal değişikliği gerektiren.
Pilot karar usulü
- Aynı yapısal sorundan binlerce başvuru gelirse.
- AİHM bir "pilot karar" verir; devlet sistemli reform yapmak zorunda.
- Türkiye için: tutukluluk süresi, ifade özgürlüğü, mülkiyet.
Tazminat
- Maddi zarar: belgelenebilir kayıp.
- Manevi zarar: AİHM 3.000-30.000 EUR aralığı.
- Yargılama gideri: avukat + tercüme + posta.
Sıkça sorulan sorular
AİHM kararını Türkiye uygulamak zorunda mı?
Evet, Sözleşme Madde 46. Bakanlar Komitesi denetler; yeniden yargılama veya tazminat ödenir. Türkiye genelde tazminat öder; yapısal reformda yavaştır.
AİHM'e dilekçe Türkçe olabilir mi?
Evet, başvuru aşamasında. Esas inceleme aşamasında İngilizce / Fransızca tercüme gerek (mahkemeden istenebilir; gecikme).
AYM ihlal tespit etti, yine de AİHM'e gitmeli miyim?
AYM "ihlal yok" dediyse AİHM'e gitmek anlamlı. AYM "ihlal var" dediyse AİHM "yeterli iç çare bulundu" diye reddedebilir; ancak yetersiz tazminat varsa AİHM'e gitmek mümkün.
Avukat zorunlu mu?
İlk başvuruda hayır; esas incelemede mahkeme ücretsiz hukuki yardım atayabilir (gelir testi). Profesyonel hazırlık başarı şansını ciddi yükseltir.
AİHM kararı emsal değer taşır mı?
Evet, Türk mahkemeleri AYM gibi AİHM içtihadını yorum kaynağı sayar. AY m.90/5 ile uluslararası antlaşma normu gibi uygulanır.
İlgili mevzuat
- HMK m.371 vd. — İstinaf, temyiz; kanun yolları.
- AYM Kanunu — Bireysel başvuru hakkı.
- AİHS — Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bireysel başvuru.
- 2577 sayılı İYUK — İdari yargılama; Danıştay yetkileri.
- FSEK m.36 — Fikri eserlerden alıntı; yorumlu içtihat yayını çerçevesi.