Çocuğun (18 yaşından küçük) veya kısıtlı yaşlının kimliği başkasınca elde edildiğinde, bu kimlikle çevrim içi banka veya ödeme kuruluşu hesabı açılabilir. Hesap, dolandırıcılık paralarının dolaştığı bir aracı haline gelebilir. Kimliği kullanılan kişi tüzel olarak ifade veremez; sürecin yükü veli / vasi / yakın aileye düşer.
Hukuki Çerçeve
- 4721 sayılı TMK m.16 — sınırlı ehliyetsizler, hukuki işlem yapamaz
- TCK m.245/A ve m.158/1-f — kimlik bilgilerinin yetkisiz kullanımı / bilişim sistemleri aracılığıyla dolandırıcılık
- 5549 sayılı SGAÖHK — banka KYC yükümlülüğü; şüpheli işlem bildirimi
- 4721 sayılı TMK m.327, m.371 vd. — veli/vasi sorumluluğu ve temsili
Velinin / Vasinin Atması Gereken Adımlar
- Hesabı açan banka/ödeme kuruluşunda itiraz dilekçesi; KYC sürecinin sahteliğini gösterin (sahte kimlik, ıslak imza yokluğu, vb.)
- Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusu; çocuğun/kısıtlının "şüpheli" olarak listelenmemesi için açıkça mağdur sıfatı belirtilmeli
- e-Devlet üzerinden ilgili kişi adına kimlik gaspı / hesap açılışı bildirimi
- Diğer bankalar nezdinde aynı kimliğin kullanılıp kullanılmadığının araştırılması talebi
- Çocuk için negatif sicil temizliği; bankaların kara liste / risk merkezi kayıtlarına itiraz
Cezai Sürecin Yönü
Soruşturmada hesabı açan/kullanan gerçek failin tespiti için:
- Hesap açma anında kullanılan IP, cihaz parmak izi, SMS doğrulama numarası
- Gönderim ve çıkış yapılan IBAN'ların izlenmesi
- Hesabın bağlı olduğu telefon numarasının hat sahibinin tespiti
- Banka KYC sürecinde ihmal varsa banka da şikâyet konusu yapılabilir
Banka Sorumluluğu
Banka, hesap açılışında sahte kimlik veya uzaktan kimlik teyidi (e-KYC) ihlali nedeniyle ihmal göstermişse, mağdur adına banka aleyhine de hukuki süreç yürütülebilir. Tüketici mahkemesinde ayıplı hizmet veya TBK m.49 haksız fiil tazminatı talebi gündeme gelebilir.
Negatif Kayıt Temizliği
Çocuğun/kısıtlının ileride finansal hayatında sorun yaşamaması için:
- Risk Merkezi (KKB) kayıtlarına itiraz ve düzeltme
- Bankalararası "kara liste" durumunun tespiti ve itirazı
- Adli sicil ve UYAP kaydı izlenmesi
Sonuç
Çocuk/kısıtlı kimliği üzerinden açılan dolandırıcılık hesaplarında veli ve vasinin hızlı, çok yönlü ve belge tabanlı hukuki başvurusu kritik önemdedir. Süreç doğru yönetilmediğinde mağdur konumdaki kimlik sahibi yıllarca finansal sicil sorunu yaşayabilir. Sonuç dosyaya özgüdür; kesin vaat edilmez.