TCK m.125, "bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi"yi hakaretten cezalandırır.
Cezalar
- m.125/1 (temel hâl): 3 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası.
- m.125/2 nitelikli hâller:
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı.
- Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatleri açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı.
- Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle. → Cezanın alt sınırı 1 yıldan az olamaz.
- m.125/3 aleniyet: Aleni olarak işlenmesi durumunda ceza 1/6 oranında artırılır.
- m.125/4 basın ve yayın yoluyla: Aleni olarak işlenmiş sayılır.
Yüze Karşı / Gıyabında / Aleni
- Yüze karşı: Mağdurun bulunduğu ortamda doğrudan söyleme.
- Gıyabında: Mağdurun olmadığı ortamda söyleme; en az 3 kişi ile ihtilatta bulunma şartı (m.125/1 cümle 2).
- Aleni: Belirsiz sayıda kişiye ulaşma imkânı (sosyal medya, kamuya açık platform).
Sosyal Medya Hakareti
- Twitter, Instagram, Facebook hesaplarından açık paylaşımlar alenidir.
- Açık gruplarda yapılan paylaşımlar aleni sayılır.
- Kapalı/özel hesaplarda 3+ takipçi varsa "ihtilatla işleme" olabilir.
- Anonim hesapların IP ve kullanıcı adı tespiti.
"Eleştiri Hakkı" (AY m.26, AİHS m.10)
İfade özgürlüğü kapsamında kamuoyunun bilgi alma hakkı ve eleştiri özgürlüğü mevcuttur. Yargıtay ve AYM, hakaret-eleştiri sınırını şu kriterlerle çizer:
- Söylem somut bir olguyu mu, kanaati mi içeriyor?
- Kamu yararı amacı var mı?
- Aşırı/kişiyi aşağılayıcı ifade kullanılmış mı?
- Mağdur kamu figürü mü?
Yargıtay 18. CD ve AYM — Yerleşik Yaklaşım
18. CD ve AYM, "ağır eleştiri" ile "hakaret" sınırının dikkatle çizilmesini, kamu figürlerinin (siyasetçi, gazeteci, sanatçı) artırılmış katlanma yükümlülüğüne sahip olduğunu, ancak özel hayatına yönelik kişisel saldırının bu kapsamda olmadığını benimsemektedir.
Şikâyete Bağlılık
- Hakaret suçu kural olarak şikâyete bağlıdır (6 ay).
- Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı yapılan hakaret re'sen kovuşturulur.
Uzlaşma
Hakaret suçu (m.125/1, m.125/3) uzlaşma kapsamına giren suçlardandır. Sanık ve mağdur arasında uzlaşma sağlanması durumunda dava düşer.
Mağdurun Yapması Gerekenler
- Hakaret içeren mesaj/sese ekran görüntüsü.
- Aleniyet için ortam tanığı (gıyaben hakaret).
- Sosyal medyada paylaşım tarihi/saati ve URL.
- 6 ay içinde şikâyet (zamanaşımı dikkat).
- Manevi tazminat hakkı (TBK m.49).
Hakaret dosyaları sosyal medya hızıyla yayılır; bilişim ve ceza hukuku avukatı hızlı eylem alabilir.