7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, 1 Ocak 2018'den itibaren işveren-işçi uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk getirmiştir. Bu süreç, dava açmadan önce mecburi olarak işletilmelidir.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı
- İşçi alacakları (ücret, fazla mesai, yıllık izin).
- Kıdem ve ihbar tazminatları.
- İşe iade davaları.
- İş kazası tazminatları.
- Sendikal tazminat.
Süreç
- Tarafın arabuluculuk merkezine başvurusu.
- Arabulucu atama (taraf seçimi veya merkez seçimi).
- İlk toplantı 3 hafta içinde.
- Süreç en fazla 4 hafta (ek 2 hafta uzatma mümkün).
- Anlaşma veya anlaşamama tutanağı.
Dava Şartı (Zorunluluk)
- Anlaşamama tutanağı olmadan dava açılamaz.
- Dava açıldıysa "dava şartı yokluğu" sebebiyle reddedilir.
- Zorunlu arabuluculuk ihmal edilirse zaman kaybı.
Anlaşma Sağlanması
- Yazılı anlaşma belgesi.
- İcra kabiliyeti (mahkeme kararı gibi).
- Anlaşma ihlali halinde icra takibi.
- Vergi avantajı: anlaşma ücreti kıdem tazminatı gibi vergiden muaf değil; gelir vergisi geçerli.
Ücretler
- Anlaşma sağlanırsa: tarife üzerinden hesaplanan ücret.
- Anlaşmama: minimum ücret.
- Tarife yıllık güncellenir.
- Asgari ücretten çıkışlı dosyalarda hak yine ödenir.
Yargıtay 9. HD — Yerleşik Yaklaşım
9. HD, zorunlu arabuluculukta anlaşma sağlanamamış konuların dava konusunda yer alabilmesini, yeni iddia/talebin önce arabuluculuğa götürülmesi gerektiğini, ek alacak için yeni başvuru zorunlu olduğunu benimsemektedir.
İşe İade — Özellikli Süreç
- İş güvencesi (4857 m.18 — 30+ işçi).
- Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk.
- Anlaşamama halinde iki haftada dava.
- İşe iade kararı: 1 ay içinde işe başlatma.
Pratik Tavsiyeler — İşçi
- Hesap çalışması (ücret, yan haklar) avukat ile.
- Belgelerin tamamlanması (bordro, sözleşme, fesih bildirimi).
- Arabuluculuk öncesi pazarlık stratejisi.
- Anlaşma sağlanmazsa hızlı dava.
Pratik Tavsiyeler — İşveren
- İç hesap kontrolü.
- Risk analizi (dava maliyeti vs anlaşma maliyeti).
- Anlaşma için makul teklif.
- Anlaşma belgesi titiz hazırlık.
Zorunlu arabuluculuk, iş davalarının ilk filtresidir. İş hukuku avukatı ile süreç yönetilmelidir.