TCK m.25, meşru savunmayı bir hukuka uygunluk sebebi olarak düzenler: "Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez."
Meşru Savunmanın Şartları
- Saldırı:
- Gerçek (sahte/sanrı değil).
- Hukuka aykırı (yetkisiz, izinsiz).
- Gerçekleşmiş, gerçekleşmesi muhakkak veya tekrarı muhakkak.
- Bir hakka yönelmiş (hayat, vücut, mal, cinsel dokunulmazlık).
- Defetme:
- Saldırıya karşı yapılmış.
- "O anda" yapılmış (saldırı bittikten sonra yapılan eylem savunma değildir).
- Gerekli (zorunluluk).
- Orantılı.
"Orantılılık" Kriteri
Yapılan savunma, saldırının ağırlığı ve niteliğine orantılı olmalıdır. Yargıtay'ın değerlendirmesi:
- Saldırının yoğunluğu (yumruk vs bıçak).
- Failin fiziki/yaş durumu.
- Mağdurun fiziki/yaş durumu.
- Saldırının süresi.
- Yardım çağrılma olasılığı.
- Kaçma imkânı.
Sınırın Aşılması (TCK m.27)
Meşru savunmanın sınırı aşıldığında:
- m.27/1 — Olağan sınır aşımı: Cezada indirim (1/4-2/3) yapılır.
- m.27/2 — Mazur görülecek heyecan, korku, telaş ile aşma: Cezaya hükmedilmez; kişiye yine ceza verilmez.
Hangi Hâller Mazur Görülür?
- Beklenmedik gece saldırısı (uyandırılma anında).
- Aile bireylerine yönelik saldırı.
- Kadının silahsız fiziksel zayıflık avantajı kullanılan saldırı.
- Yaşlılara, çocuklara karşı saldırılarda fail durumu.
- Aşırı yoğun, beklenmedik tehdit.
Yargıtay 1. CD ve CGK — Yerleşik Yaklaşım
1. CD ve CGK, meşru savunma değerlendirmesinde failin "o anki gerçek konumu"nu (psikolojik, fiziksel) ve "saldırının ağırlığını" birlikte değerlendirir; sonradan dışarıdan yapılan değerlendirme yerine "olay anındaki makul kişi" ölçütünü kullanır. Sınırın aşılmasında "korku ve telaş" kavramının somut deliller (titreme, bayılma riski, ses yükseltme, kaçış arayışı) ile desteklenmesi gerekir.
"İlk Saldırı Eden" Sınırı
Failin önce kendisi saldırıyı başlattıysa veya provokasyon yarattıysa meşru savunma uygulanmaz. Ancak ilk saldırı küçük çaplıyken karşı taraf ölçüsüz tepkide bulunduysa (örneğin yumruk-bıçak farkı), savunma yine devreye girer.
Konut Savunması
Konut, iş yeri veya eklentilere yapılan saldırılarda "orantılılık" ölçüsü daha esnek değerlendirilir; konutun özel statüsü gözetilir.
Pratik Hususlar
- Olay yeri ve zaman tutanağı.
- Yara tespiti — fail ve mağdurda.
- Tanıklar, kamera kayıtları.
- Mesaj/telefon kayıtları (ön tehdit, korku ifadesi).
- Psikolojik değerlendirme — korku/heyecan tezi için.
Müdafiin Stratejisi
- Saldırının somut özelliklerini netleştirme.
- Sanığın o anki durumunu (psikolojik, fiziksel) belgeleme.
- Karşı tarafın geçmişi (saldırgan davranış).
- m.25 — m.27/1 — m.27/2 üçlüsünden hangisinin uygulanması gerektiği.
Meşru savunma tezi, ceza dosyalarının dengesini değiştirebilen kritik savunmadır. Deneyimli ceza müdafii şarttır.