6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25, sendika üyeliği veya sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarılan işçiye "sendikal tazminat" hakkı tanır. Bu tazminat, işçinin 1 yıllık ücretinden az olamaz; en güçlü iş güvencelerinden biridir.
Hukuki Çerçeve
- 6356 m.25/1: İşveren işçinin sendika üyeliği nedeniyle ayrım yapamaz.
- 6356 m.25/2: Sendika seçim hakları, faaliyetlere katılımı veya yetki belirlenmesi sebebiyle ayrım yasak.
- 6356 m.25/3: İşçinin bu nedenlerle iş sözleşmesinin sona erdirildiğini iddia etmesi halinde özel ispat rejimi.
İspat Yükü — Tersine Çevrilmiş
Sendikal tazminat davasında, işçi somut emare sunduğu takdirde, fesih ile sendikal nedenler arasında olumsuzluk olmadığını işveren ispatlamak zorundadır. Bu, iş güvencesinin temel mekanizmasıdır.
Tipik "Sendikal Sebep" Göstergeleri
- Toplu sözleşme görüşmeleri esnasında işten çıkarma.
- Sendika kurulması/üyelik artışı sonrası ardı ardına çıkarmalar.
- Sendika temsilcilerine yönelik fesih.
- Aynı dönemde çıkarılan işçilerin çoğunluğunun sendika üyesi olması.
- Performans tabanlı bahanelerin sürpriz uygulanması.
Sendikal Tazminat Tutarı
- Asgari: 1 yıllık ücret.
- İşçinin kıdemi, ücreti, fesih ağırlığı gözetilerek artırılabilir.
- İşe iade davası ile birlikte talep edilebilir.
- İşe iade talep etmeyen işçi yine sendikal tazminat alabilir.
Yargıtay 9. HD — Yerleşik Yaklaşım
9. HD, sendikal tazminatta "işçinin somut emare ortaya koyması" ve "işverenin sendikal sebep olmadığını ispat yükü" rejiminin sıkı uygulanmasını, fesih sebebinin olağan iş gerekleri arasında olduğunun somut delillerle (performans raporu, ekonomik gerekçe, şirket geneli işten çıkarmalar) gösterilmesini arar. Aksi halde sendikal tazminat ve gerekirse işe iade hükmolunur.
İşe İade ile İlişki
- İş güvencesi kapsamında (4857 m.18, 30+ işçi) işe iade talebi mümkün.
- İşveren işe iadeyi reddederse 4-8 ay ücret tazminatı + 1 yıl ücret sendikal tazminat.
- İşe iade kabul edilirse mahkeme süresi ücret tazminatı + sendikal tazminat birlikte.
Pratik Adımlar
- Fesih bildiriminin sebepleri yazılı.
- Sendikal faaliyetlerin tarihli belgelenmesi.
- Aynı dönemdeki işten çıkarmaların listesi.
- Sendika ile ortak savunma stratejisi.
- 1 ay içinde işe iade davası (4857 m.20).
Sendikal tazminat dosyaları yüksek tutarlı olur; iş hukuku avukatı ile yürütülmelidir.