Uyuşturucu soruşturmasının ilk saatleri, gözaltı, arama ve el koyma işlemlerine sahne olur. Bu işlemlerin hukuka uygunluğu, dosyanın bütününü etkiler.
Yakalama (CMK m.90)
- Suçüstü hâlinde herkes yakalama yetkisine sahiptir.
- Suçüstü ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk yakalama yapabilir.
- Yakalanan kişi derhal kolluğa teslim edilir; ifade öncesi haklarının okunması şarttır (CMK m.147).
Gözaltı Süreleri (CMK m.91)
- Tek başına işlenen suçlarda 24 saat (yol süresi hariç).
- Toplu işlenen suçlarda 4 güne kadar uzatılabilir (Cumhuriyet savcısı yazılı emri ile).
- Süre sonunda kişi serbest bırakılır veya tutuklama talebiyle hâkim önüne çıkarılır.
- Süreye uyulmaması kişi özgürlüğünün ihlalidir; AYM ve AİHM'e taşınabilir.
Arama Türleri ve Şartları
- Üst araması (CMK m.116): Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcı, sonradan kolluk amiri yazılı emri.
- Konut araması (CMK m.119): Kural olarak hâkim kararı; gecikmesinde sakınca durumunda yazılı emir; sonradan hâkim onayı.
- İş yeri araması: Konutla aynı çerçeve.
- Araç araması: Suçüstü ve makul şüphede daha esnek; ancak tutanak şarttır.
El Koyma (CMK m.123)
Suç eşyasına el konulması tutanak ile yapılır; tutanakta eşyanın özellikleri, miktarı, ele geçirildiği yer ve kişi yazılır. Mühürleme, taşıma ve laboratuvara teslim aşamaları delil zincirinin parçasıdır.
Yargıtay 10. CD — İlke
10. CD ve CGK, hâkim kararı veya yetkili merci yazılı emri olmadan yapılan aramaların hukuka aykırı sayılacağını, ele geçirilen eşyanın delil değerinin sorgulanması gerektiğini; "gecikmesinde sakınca" gerekçesinin somut ortaya konmasını arar.
Sanığın Hakları (CMK m.147)
- Suçun ne olduğunun açıklanması.
- Susma hakkı.
- Müdafii ile görüşme hakkı.
- Yakınına haber verilmesi hakkı.
- Sağlık muayenesi hakkı.
Pratik Tavsiye — Ailenin Yapması Gerekenler
- Yakının gözaltına alındığı haberini alır almaz avukata ulaşın.
- Bulunduğu emniyet birimine adınızı bildirin.
- Sağlık raporu alınmasını talep edin.
- Müdafiinin görüşme hakkından yararlanmasını sağlayın.
İlk 24 saat dosyanın seyrini belirler. Acil ceza müdafii desteği şarttır.