İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin kanunda öngörülen bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi hâlinde, fesih bildirim süresine ait ücret tutarında ödenen tazminattır. Düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu m.17'dedir.
Bildirim Süreleri (İK m.17/2)
Belirsiz süreli iş sözleşmelerini fesheden taraf, fesih iradesini karşı tarafa kıdeme göre değişen süre öncesinden bildirmelidir:
- İşi 6 aydan az sürmüş olan işçi için → 2 hafta
- İşi 6 ay – 1,5 yıl sürmüş olan işçi için → 4 hafta
- İşi 1,5 – 3 yıl sürmüş olan işçi için → 6 hafta
- İşi 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi için → 8 hafta
Bu süreler asgaridir; sözleşme veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilir, azaltılamaz.
İhbar Tazminatına Hak Kazanma
İhbar tazminatı her fesih hâlinde değil, sadece şu durumlarda doğar:
- İşverenin haklı sebep olmadan bildirim süresine uymaksızın yaptığı fesihte → işçi alır.
- İşçinin İK m.24 dışında bildirim süresine uymaksızın istifa etmesi hâlinde → işveren talep edebilir.
Şu durumlarda ihbar tazminatı doğmaz:
- Belirli süreli sözleşmenin doğal sona ermesi
- İşçinin İK m.24 (haklı sebeple) feshi
- İşverenin İK m.25/II (haklı sebeple) feshi — ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık
- İşçinin emekliliği veya askerliği nedeniyle istifası
- Kadın işçinin evlilik nedeniyle 1 yıl içinde istifası (sadece kıdem alır, ihbar almaz)
- İşçinin ölümü
Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı = Bildirim süresine ait giydirilmiş brüt ücret. Hesap, kıdem tazminatındaki giydirilmiş ücret tanımıyla aynıdır (yemek, yol, prim, ikramiye, sosyal yardımlar dâhil).
Örnek
4 yıl çalışmış, giydirilmiş aylık brüt ücreti 40.000 TL olan işçi için bildirim süresi 8 hafta:
- Günlük ücret = 40.000 / 30 = 1.333,33 TL
- 8 hafta = 56 gün
- İhbar tazminatı = 56 × 1.333,33 = 74.666,67 TL brüt
Önemli vergi farkı: Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; ihbar tazminatı ise tüm vergi kesintilerine tabidir (gelir vergisi, damga vergisi). Net tutar brütten oldukça düşüktür.
Peşin Ödeme Yoluyla Fesih
İşveren bildirim süresini beklemek istemiyorsa, bildirim sürelerine ilişkin ücreti peşin ödeyerek iş sözleşmesini derhâl feshedebilir (İK m.17/4-5). Bu hâlde fesih, peşin ödemeyle birlikte hüküm doğurur. Ancak peşin ödeme, kıdem tazminatı yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İş Arama İzni (İK m.27)
Bildirim süresince işçi, iş saatleri içinde günde en az 2 saat iş arama iznine hak kazanır. İşveren bu izni vermezse veya işçi iş aramaya gönderilmediği hâlde çalıştırılırsa, izinde geçirilmesi gereken sürenin ücretinin yüzde yüz zamlı ödenmesi gerekir.
Faiz Türü ve Zamanaşımı
- Faiz: İhbar tazminatına yasal faiz uygulanır (kıdem gibi en yüksek banka faizi DEĞİL). Faiz başlangıcı temerrüt tarihidir; uygulamada genellikle ihtarın varma tarihi veya dava açılış tarihi kabul edilir.
- Zamanaşımı: 5 yıl (4857 sayılı Kanun Ek Madde 3). Süre fesih tarihinden başlar.
İşçinin İhbarsız İstifasında İşverenin Talep Hakkı
İşçi haklı sebep olmadan, bildirim süresine uymaksızın işten ayrılırsa işveren de işçiden ihbar tazminatı talep edebilir. Uygulamada işveren bu tutarı son ücretten mahsup etmeye çalışır; ancak işçinin yazılı muvafakati olmadan tek taraflı mahsup yapılamaz (TBK m.407, ücretin korunması ilkesi). Bu nedenle işveren talebini ya iş mahkemesinde ileri sürmek ya da ayrı bir alacak davası açmak durumundadır.
İhbar Tazminatı ve Zorunlu Arabuluculuk
İhbar tazminatı talepleri 7036 sayılı Kanun m.3 kapsamında zorunlu arabuluculuğa tabidir. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmazsa dava usulden reddedilir.
Sık Karşılaşılan Hatalar
- Bildirim süresinin yanlış hesaplanması (kıdem süresinin yanlış belirlenmesinden doğar)
- Giydirilmiş ücret hesabında yemek/yol gibi süreklilik gösteren ödemelerin dâhil edilmemesi
- Faiz türünün ihbar yerine kıdem faizi olarak istenmesi (Yargıtay'ın bozma sebebi)
- Peşin ödenen bildirim ücreti ile ihbar tazminatının karıştırılması
Bu kalemler binlerce TL'lik fark yaratır; bu nedenle işten ayrılış sürecinde profesyonel hukuki destek almak önerilir.