Türkiye'de kişisel veriler iki ayrı hukuki çerçevede korunur: 5237 sayılı TCK m.135-138 (cezai sorumluluk) ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu - KVKK (idari sorumluluk ve veri sorumlusu yükümlülükleri). Bu makale ceza hukuku kapsamındaki düzenlemeyi ele almakta, KVKK ile bağlantısına da değinmektedir.
Kişisel Veri Nedir?
Belirli ya da belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi kişisel veridir. Örnekler:
- Ad, soyad, T.C. kimlik numarası
- Telefon numarası, ev adresi, e-posta
- Banka hesap bilgileri, IBAN
- Sağlık verileri, kan grubu, hastalıklar
- Etnik köken, din, mezhep, siyasi görüş, sendika üyeliği (özel nitelikli veriler)
- Konum bilgisi, IP adresi, çerez verileri
- Fotoğraf, video, ses kaydı (kişiyi tanımlanabilir kıldığı sürece)
Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Kaydı (TCK m.135)
"Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye" ceza öngörülmüştür. Mevzuata göre öngörülen ceza aralığı 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir.
Nitelikli Hâller (TCK m.135/2)
Suçun konusu olan kişisel verinin siyasî, felsefî veya dinî görüşlere, ırkî kökenlere; hukuka aykırı olarak ahlâkî eğilimlere, cinsel yaşama, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılara ilişkin olması durumunda ceza yarı oranında artırılır.
Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme (TCK m.136)
"Kişisel verileri, hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi" hakkında ceza öngörülmüştür; mevzuata göre 2 yıldan 4 yıla kadar hapis aralığındadır.
Nitelikli Hâl (TCK m.136/2)
Suçun konusunun, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Verileri Yok Etmeme (TCK m.138)
Kanunlarda öngörülen sürelerin dolmuş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde uygulanan ayrı bir suç tipidir; mevzuata göre 1 yıldan 2 yıla kadar hapis aralığında ceza öngörülmüştür.
"Hukuka Uygunluk" Sebepleri
Kişisel verilerin işlenmesi her durumda suç oluşturmaz. Aşağıdaki hâllerde işleme hukuka uygun sayılır (KVKK m.5):
- Kişinin açık rızasının bulunması
- Kanunlarda açıkça öngörülmesi
- Sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilişkili olması
- Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi
- Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması
- İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için zorunlu olması
- İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması
Uygulamada Sık Karşılaşılan Senaryolar
- Eski sevgili/eşin özel fotoğraf veya videolarını sosyal medyada paylaşması (intikam pornografisi)
- Apartman WhatsApp grubunda bir komşunun TC kimlik veya hastalık bilgisinin paylaşılması
- İşveren tarafından çalışan adayının sağlık raporlarının başkalarıyla paylaşılması
- Gazete veya internet sitesinde haber yapılan kişinin adres, telefon gibi bilgilerinin yayınlanması
- Boşanma davası tarafının e-posta yazışmalarının veya WhatsApp mesajlarının ekran görüntüsü olarak başkalarıyla paylaşılması
- Hastane, klinik veya doktor muayenehanesinde elde edilen sağlık bilgilerinin sızdırılması
- Eski iş yerinden alınan müşteri listelerinin yeni iş yerine getirilmesi
- Şirket içi e-posta gruplarında çalışanların performans, maaş gibi bilgilerinin paylaşılması
KVKK ile İlişkisi
TCK m.135-138 cezai sorumluluğu, KVKK ise idari ve özel hukuk sorumluluğunu düzenler. Aynı eylem hem cezai soruşturmaya hem de Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na (KVKK Kurulu) idari para cezası tatbikine yol açabilir. KVKK Kurulu'nun verebileceği idari para cezaları milyonlarca lira düzeyine ulaşabilmektedir.
Mağdurun başvurabileceği yollar:
- KVKK Kurulu'na şikâyet (KVKK m.13-15) — önce veri sorumlusuna başvurulması, 30 gün içinde cevap alınamazsa Kurul'a şikâyet
- Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusu (TCK m.135-138)
- Hukuk mahkemesinde tazminat davası (TBK m.49 + KVKK m.7 yedek)
- İçeriğin internetten kaldırılması talebi (5651 sayılı Kanun m.9 — kişilik hakkı ihlali)
- Bilirkişi tedbiri ve ihtiyati tedbir talepleri
Şikâyet ve Soruşturma
TCK m.135-138 suçları resen kovuşturulan suçlardır; mağdurun şikâyeti zorunlu değildir. Ancak uygulamada delil sunmak ve süreci hızlandırmak için mağdurun aktif başvurusu büyük önem taşır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli: Asliye Ceza Mahkemesi (cezanın üst sınırı 5 yılı aşmadığı için).
- Yetkili: Suçun işlendiği yer mahkemesi (CMK m.12). İnternet üzerinden işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kabul edilebilir.
Sosyal Medyada Kişisel Veri İfşası
Twitter/X, Instagram, Facebook, TikTok gibi platformlarda yapılan ifşalar için:
- Ekran görüntüleri (zaman damgalı, URL'li) noter onaylı olarak alınmalıdır
- 5651 sayılı Kanun m.9 kapsamında içerik kaldırma talebi mahkemeden istenebilir
- Sulh ceza hâkimliklerinde verilen erişim engelleme kararları kısa sürede uygulanır
- Platforma doğrudan içerik bildirimi de paralel yürütülmelidir
Pratik Tavsiyeler
- Mağdursanız delil olarak ekran görüntüleri, URL'ler ve tanık ifadeleri en kısa sürede toplanmalıdır.
- İçeriğin internetten kaldırılması için 5651 sayılı Kanun yoluna paralel başvurulmalıdır; sadece ceza davası beklenmemelidir.
- Şüpheliyseniz, "açık rıza" iddianızı destekleyen yazılı/elektronik kanıtlar (e-posta onayı, sözleşme, mesaj) saklanmalıdır.
- KVKK ile cezai süreçler birbirinden bağımsız işler; eş zamanlı değerlendirilmesi tavsiye edilir.
- Kişisel veri ihlali davaları teknik delil ağırlıklıdır; uzman hukuki desteğin önemi büyüktür.