Trafik kazası, can ve mal kaybına yol açtığı zaman birden çok hukuki sorumluluk doğurur. Maddi ve manevi tazminat talepleri için 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m.85-100 ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 vd. ortak bir çerçeve oluşturur.

Sorumluluğun Hukuki Niteliği

Trafik kazasında sorumluluk tehlike sorumluluğu niteliğindedir (KTK m.85). Aracın işletilmesi nedeniyle bir kişinin ölmesi veya yaralanması ya da bir şeyin zarara uğramasında aracın işleteni bu zarardan sorumludur. İşletenin sorumluluktan kurtulabilmesi için kazanın mücbir sebep, zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusurundan kaynaklandığını kanıtlaması gerekir (KTK m.86).

Hangi Talepler İleri Sürülebilir?

  • Geçici iş göremezlik nedeniyle kazanç kaybı
  • Sürekli maluliyet nedeniyle ileriye dönük kazanç kaybı
  • Tedavi giderleri
  • Bakıcı gideri (maluliyet oranına göre)
  • Manevi tazminat (TBK m.56)
  • Destekten yoksun kalma tazminatı ölüm hâlinde — eş, çocuk, anne-baba (TBK m.53)
  • Araç değer kaybı ve onarım giderleri

Husumet — Kime Karşı Dava Açılır?

Trafik kazasında birden çok davalı olabilir; doğru husumet kritik önemdedir:

  1. Sürücü: Kazaya kusurlu hareketiyle yol açan kişi (TBK m.49 — haksız fiil sorumluluğu).
  2. Araç sahibi/işleten: KTK m.85 kapsamında tehlike sorumluluğu.
  3. Sigorta şirketi: Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) kapsamında — KTK m.97/1: zarar görenler doğrudan sigortacıya başvurabilir. Sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle sınırlıdır.
  4. Güvence Hesabı: Sürücüsü tespit edilemeyen, sigortasız ya da çalıntı araçların yol açtığı kazalarda — KTK m.108. Limit kanunla belirlenir.
  5. İşveren: Sürücü hizmet ilişkisi içindeyse, TBK m.66 kapsamında adam çalıştıran sıfatıyla.

Husumetin yanlış yöneltilmesi davanın esastan reddine yol açar; bu nedenle başlangıçtan itibaren tüm muhtemel sorumlular saptanmalıdır.

Sigorta Şirketine Başvuru — Dava Şartı

KTK m.97/2 uyarınca trafik sigortası şirketine karşı dava açılmadan önce yazılı başvuru yapılması gerekir. Sigorta şirketi başvuru tarihinden itibaren 15 iş günü içinde teklifte bulunmaz veya talebi reddederse dava yolu açılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli: Asliye Hukuk Mahkemesi (HMK m.2). Sigorta şirketine karşı açılırsa Asliye Ticaret Mahkemesi de görevli olabilir (TTK m.4 — sigorta sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklar mutlak ticari).
  • Yetkili: Davalının yerleşim yeri, kazanın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi (KTK m.110).

Zamanaşımı

Trafik kazasından doğan tazminat davalarında 2 yıl ve 10 yıllık ikili zamanaşımı vardır (KTK m.109/1):

  • Zarar görenin zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl
  • Her hâlükârda kaza tarihinden itibaren 10 yıl

Eğer kaza ceza yasalarına göre suç teşkil ediyorsa (taksirle yaralama, taksirle ölüme sebebiyet — TCK m.85, m.89), uzamış ceza zamanaşımı uygulanır (TBK m.72/2). Bu süre uygulamada davayı 8 yıla kadar uzatabilir.

Kusur Tespiti ve Bilirkişi

Kazaya ilişkin kusur dağılımı genellikle dava aşamasında trafik bilirkişisi tarafından belirlenir. Polis raporu, kaza tespit tutanağı, kamera kayıtları, tanık ifadeleri değerlendirilir. Yargıtay 17. HD ve sonradan Yargıtay 4. HD içtihadı uyarınca, polis tutanağındaki kusur tespiti mahkemeyi bağlamaz; mahkeme kendi takdiriyle bilirkişi raporuna göre kusur belirler.

Maddi Tazminat Hesabı

Sürekli maluliyet hâlinde tazminat aktüer bilirkişi raporuyla hesaplanır. Hesap parametreleri:

  • Mağdurun yaşı ve yaşam beklentisi (PMF 1931 / TRH 2010 yaşam tablosu)
  • Maluliyet oranı (Engellilik ve Ölçülmesi Yönetmeliği)
  • Aktif çalışma süresi (genellikle 60-65 yaş)
  • Pasif dönem (aktif sonrası asgari ücretten hesaplanan ev içi destek)
  • Müterafik kusur (varsa indirim)

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Ölüm hâlinde eş, çocuklar ve anne-baba talep edebilir. Eşin payı ölümle değil, evlilik ihtimaliyle son bulur ("evlenme şansı" indirimi); çocukların payı 18 yaşına kadar tam, sonrasında öğrenim devam ediyorsa belirli yaş sınırlarına kadar (kız/erkek ayrımı kalkmıştır) hesaplanır.

Pratik Notlar

  • Sigorta şirketinden alınan teklif imzalanmadan önce mutlaka avukata danışılmalıdır; peşin uzlaşma tutanakları ileride ek tazminat hakkını sınırlayabilir.
  • Kaza tespit tutanağındaki kusur tespitine itiraz, kazadan sonraki ilk haftalarda yapılmalıdır.
  • Manevi tazminat tek bir davayla istenmek zorundadır; sonradan ek manevi tazminat davası açmak mümkün değildir.

Trafik kazası tazminat davaları, doğru husumet yöneltimi ve hesap detayları nedeniyle teknik bir alandır. Sürecin en başından profesyonel hukuki destekle yürütülmesi önerilir.