Yazılım, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m.2/1-1 uyarınca "ilim ve edebiyat eseri" kategorisinde özel olarak korunan bir eser türüdür. "Bilgisayar programları" ve hazırlık tasarım malzemesi de bu kapsamdadır.
Yazılım Üzerindeki Mali ve Manevi Haklar
Manevi Haklar (FSEK m.13-19)
- Eserin sahibinin adı belirtme hakkı
- Eseri umuma sunma hakkı
- Eserin bütünlüğüne saygı hakkı
Mali Haklar (FSEK m.20-25)
- İşleme hakkı
- Çoğaltma hakkı
- Yayma hakkı
- Temsil hakkı
- Umuma iletim hakkı (online dağıtım)
Lisans Türleri
1. Tescilli (Proprietary) Yazılım
Microsoft, Adobe, Oracle gibi şirketlerin geliştirdiği, son kullanıcıya belirli koşullarla kullanım hakkı tanıyan yazılımlar. EULA (End User License Agreement) ile bağlanır. Çoğaltma, çoğunlukla yasaktır.
2. Açık Kaynak Lisansları
- GPL (GNU Public License): Türetilmiş eserlerin de aynı lisansla yayımlanması zorunlu (copyleft).
- MIT, BSD, Apache 2.0: Daha esnek; ticari kullanım, modifikasyon ve kapalı kaynak türevleri serbest, sadece atıf gerekir.
- AGPL: Cloud / SaaS kullanımlarında bile türev lisans paylaşımını zorunlu kılar.
Lisans Uyumsuzluğu Sorunu
Bir projede GPL lisanslı bir kütüphane kullanırsanız, projenizin tamamı GPL ile uyumlu olmak zorundadır. Aksi hâlde lisans ihlâli oluşur ve tazminat ve eseri kullanmama yükümlülüğü doğar.
Tersine Mühendislik Yasağı (FSEK m.38)
Bilgisayar programlarının kaynak koda dönüştürülmesi (decompile, disassemble) kural olarak yasaktır. İstisnalar:
- Birlikte çalışılabilirlik (interoperability) için, başka kaynaklardan elde edilemeyecek bilgileri elde etmek amacıyla zorunlu kısımların
- Yasal kullanıcı tarafından, programın kullanım amacıyla sınırlı olarak
Yazılım Hırsızlığı ve Korsanlık
FSEK m.71 uyarınca:
- Eseri çoğaltan, yayan, satan, kiralayan kişi 1-5 yıl hapis
- Tüzel kişiler hakkında idari para cezası ve faaliyet yasağı
- Hak sahibi 3 katına kadar tazminat talep edebilir (FSEK m.68)
Yargıtay HGK İçtihatları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yazılım lisans uyuşmazlıklarında EULA hükümlerinin geçerlilik denetimine tabi olduğunu, tek taraflı dayatma içeren haksız şartların TBK m.20-25 ve TKHK çerçevesinde geçersiz sayılabileceğini benimsemektedir.
FSEK m.68'e dayalı tazminat hesabında 3 katı tazminat uygulamasının "asgari" olduğu, ihlâlin kasıt ve süresine göre artırılabileceği vurgulanmaktadır.
Sözleşme Tasarımında Dikkat
- Lisans kapsamı net tanımlanmalı (kullanıcı sayısı, süre, coğrafya, sürüm)
- Kaynak kodun teslim koşulları (escrow agreement)
- Bakım ve destek (SLA)
- Veri sahipliği
- Telif devri vs. lisans ayrımı (FSEK m.48 — telif devri yazılı şekil şartına tabidir)
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli: Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (özel mahkeme yoksa Asliye Hukuk)
- Yetkili: Davalının yerleşim yeri / fiilin işlendiği yer
Yazılım lisans sözleşmeleri ve uyuşmazlıkları teknik ve hukuki uzmanlık gerektirir; bilişim ve fikri haklar avukatı desteği önemlidir.