UDRP (Uniform Domain-Name Dispute Resolution Policy), ICANN tarafından kabul edilen ve .com, .net, .org gibi gTLD'lerde kötüniyetle alınan alan adlarının marka sahibine devri/iptali için uluslararası tahkim mekanizmasıdır.
UDRP'nin Üç Kümülatif Kriteri
Şikâyetçinin başarılı olabilmesi için üç kriterin de birlikte ispatlanması gerekir:
1. Aynı veya Karıştırılacak Kadar Benzerlik
Davalı domain'in şikâyetçinin tescilli markası ile aynı veya karıştırılacak kadar benzer olması. jenerik üst düzey alan ekleri (.com, .net) genellikle dikkate alınmaz; karşılaştırma "ikinci seviye"dir.
2. Davalının Meşru Hak veya Menfaatinin Olmaması
Davalının domain üzerinde:
- Tescilli marka hakkı yoksa
- Bilinen ticari adı/lakabı değilse
- İyiniyetli (commercial veya non-commercial) bir kullanımı yoksa
3. Kötüniyet (Bad Faith)
UDRP m.4(b)'de örneklenen kötüniyet hâlleri:
- Markanın sahibine satmak amacıyla edinme
- Marka sahibinin markasına uygun domain almasını engelleme
- Rakibin işine zarar verme
- Karıştırma yaratarak ticari kazanç elde etme
Tahkim Merkezleri
- WIPO (World Intellectual Property Organization) — En yaygın
- National Arbitration Forum (NAF/Forum)
- Czech Arbitration Court
- Asian Domain Name Dispute Resolution Centre (ADNDRC)
Süreç Aşamaları
- Şikâyet dilekçesinin sunulması (genellikle İngilizce, ücret WIPO için ~1.500 USD'den başlar)
- Şikâyet dilekçesinin davalıya tebliği (genellikle 5 gün)
- Davalının cevap süresi (20 gün)
- Hakem (1 veya 3 kişi) atanması
- Karar (genellikle 14 gün içinde)
- Karar uygulama: Domain'in registrar tarafından devri/iptali
Karara İtiraz
UDRP kararı taraflar açısından bağlayıcıdır ancak 10 iş günü içinde ulusal mahkemede dava açılırsa kararın icrası ertelenir. Türkiye'de bu dava Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde açılır.
Türk Markaları İçin Emsal WIPO Kararları
WIPO panelleri, Türk markalarının (Garanti, Beko, Arçelik, Türk Telekom, vb.) jenerik domainlere benzer şekilde alınmasını typosquatting ve kötüniyetli ediniş olarak değerlendirmiş ve domain'lerin marka sahibine devrine karar vermiştir.
.tr Uzantılı Domain'ler
Türkiye TLD'si .tr uzantılı domain uyuşmazlıkları UDRP kapsamında değildir. Bunlar için BTK ve TRABIS aracılığıyla "İhtilaf Çözüm Mekanizması" uygulanır. İTOTAM (İstanbul Tahkim Merkezi) ve diğer onaylı tahkim merkezleri görev yapar.
Domain Almadan Önce Yapılacaklar
- WIPO Global Brand Database üzerinden ön kontrol
- TÜRKPATENT marka veritabanı sorgulama
- USPTO / EUIPO uluslararası tarama
- Aynı / benzer alan adlarının kim tarafından kayıtlı olduğunun WHOIS sorgusu
Domain uyuşmazlıkları teknik ve hukuki uzmanlık gerektirir; marka ve internet hukuku avukatı ile başvurunuzu hazırlamanız etkili sonuç için kritiktir.