TKHK m.5: Tüketici sözleşmelerinde tek taraflı, müzakere edilmeden dayatılan ve tüketici aleyhine olan şartlar haksız sözleşme şartı olarak nitelendirilir ve geçersizdir.
Haksız Şartın Unsurları
- Tüketici aleyhine
- Müzakere edilmemiş (standart sözleşme)
- Tek taraflı dayatılmış
- Dürüstlük ilkesine aykırı
Tipik Örnekler
- "Satıcı her türlü sorumluluğu kabul etmez"
- "Mahkeme yetkisi sadece İstanbul"
- "Bedel iadesi yapılmaz"
- "Ücret tek taraflı arttırılabilir"
- "Sözleşme dışı ücretler eklenebilir"
İptal Sonucu
- Şart geçersiz → diğer maddeler geçerli kalır
- Resen incelenir (tüketici talep etmese bile)
- Mahkeme kararı gerekmeden işlemde uygulanmaz
Yargıtay 13. HD
13. HD, haksız sözleşme şartlarının "resen iptal" edileceğini, tüketicinin talep etmesine gerek olmadığını, mahkemenin sözleşmeyi denetlemesi gerektiğini benimsemektedir.
Yetki Şartı
Sözleşmedeki "uyuşmazlıklar X mahkemesinde" şartı tüketici aleyhine ise geçersizdir. Tüketicinin kendi ikametgâhı mahkemesi her zaman yetkilidir.
Pratik İpuçları
- Standart sözleşmeyi okuyun
- Şüpheli maddeyi belgeleyin
- İmzalarken "okudum, kabul ediyorum" şerhi tek başına bağlamaz
Tüketici hukuku avukatı önerilir.